در طول درمان ارتودنسی، انتخاب غذا اهمیت زیادی دارد؛ زیرا فشار ناشی از جویدن بعضی خوراکی‌ها ممکن است باعث شکستن براکت‌ها، خم‌شدن سیم یا جداشدن اتصالات ارتودنسی شود. این اتفاق علاوه بر ایجاد ناراحتی، ممکن است به مراجعه زودتر از موعد به متخصص و طولانی‌شدن روند درمان منجر شود. از طرف دیگر، بعضی مواد غذایی به دندان‌ها و اطراف براکت‌ها می‌چسبند و تمیزکردن آن نواحی را دشوار می‌کنند. به همین دلیل، بهتر است در دوران ارتودنسی از مصرف برخی خوراکی‌ها خودداری کنید یا روش خوردن آن‌ها را تغییر دهید.
فهرست مطالب مقاله
لیست غذاهای نرم برای ارتودنسی
در روزهای ابتدایی پس از نصب براکت‌ها یا تنظیم سیم‌های ارتودنسی، ممکن است دندان‌ها حساس شوند و جویدن غذاهای معمولی کمی دشوار باشد. در این شرایط، بهتر است غذاهایی را انتخاب کنید که بافت نرمی دارند و برای جویدن آن‌ها فشار زیادی به دندان‌ها وارد نمی‌شود. این انتخاب به شما کمک می‌کند در کنار کاهش ناراحتی هنگام غذا خوردن، مواد مغذی موردنیاز بدن را نیز دریافت کنید.
جدول زیر نمونه‌هایی از غذاهای نرم و مناسب برای دوران ارتودنسی را همراه با گروه غذایی و نکته مصرف نشان می‌دهد. می‌توانید با توجه به میزان حساسیت دندان‌ها، این گزینه‌ها را برای وعده‌های اصلی و میان‌وعده انتخاب کنید.
| گروه غذایی |
غذاهای نرم پیشنهادی |
نکته برای مصرف |
| غذاهای اصلی و نشاسته‌ای |
برنج نرم، پوره سیب‌زمینی، ماکارونی نرم، نودل پخته و نان نرم |
غذا را کاملاً بپزید و از قسمت‌های خشک، سفت یا برشته پرهیز کنید. |
| سوپ و غذاهای آبکی |
سوپ سبزیجات نرم، سوپ جو کاملاً پخته و آش با مواد نرم |
مواد سفت یا تکه‌های بزرگ را خرد کنید و پیش از خوردن، دمای غذا را بررسی کنید. |
| منابع پروتئینی |
تخم‌مرغ، مرغ پخته و ریش‌ریش‌شده، ماهی نرم و بدون تیغ و حبوبات کاملاً پخته |
از گوشت خشک و سفت یا هر نوع استخوان و تیغ پرهیز کنید. |
| لبنیات |
ماست، پنیر نرم و شیر ساده |
ترجیحاً گزینه‌های کم‌شکر انتخاب کنید و پس از مصرف، بهداشت دهان را رعایت کنید. |
| میوه و سبزیجات نرم |
موز رسیده، پوره سیب، میوه پخته و نرم و سبزیجات کاملاً پخته |
میوه و سبزیجات سفت را به شکل نرم و قطعات کوچک آماده کنید. |
| میان‌وعده‌ها |
پودینگ، ژله، اسموتی بدون تکه‌های سفت و پنکیک نرم |
میزان قند را در نظر بگیرید و پس از مصرف، دندان‌ها و اطراف براکت‌ها را تمیز کنید. |
غذاهای نرم و سیرکننده
برنجی که کاملاً پخته و نرم باشد، پوره سیب‌زمینی، پاستای نرم و سوپ سبزیجات از گزینه‌های مناسب برای وعده‌های اصلی هستند. هنگام آماده‌کردن غذا، از افزودن مواد سفت یا تردی که جویدن را دشوار می‌کنند خودداری کنید. اگر سبزیجات استفاده می‌کنید، آن‌ها را خوب بپزید تا بافت نرمی داشته باشند.
منابع پروتئینی نرم
تخم‌مرغ آب‌پز نرم یا نیمرو، ماهی بدون تیغ که به‌آسانی خرد شود، مرغ پخته و ریش‌ریش‌شده و حبوبات کاملاً پخته از انتخاب‌های مناسب هستند. این مواد غذایی به تأمین پروتئین کمک می‌کنند و می‌توان آن‌ها را در کنار غذاهای نرم دیگر مصرف کرد. برای راحت‌ترشدن جویدن، گوشت را به قطعات کوچک تقسیم کنید و از تکه‌های خشک یا سفت بپرهیزید.
میان‌وعده‌ها و خوراکی‌های نرم
ماست ساده، پنیر نرم، موز رسیده، پوره سیب، پودینگ و ژله می‌توانند میان‌وعده‌های مناسبی باشند. اسموتی نیز در صورتی که تکه‌های سفت میوه، دانه‌های درشت یا مواد سخت نداشته باشد، گزینه دیگری است. بستنی ساده ممکن است به‌طور موقت احساس ناراحتی را کاهش دهد، اما بهتر است به دلیل قند موجود در بسیاری از انواع آن، جایگزین همیشگی وعده‌های غذایی نشود.
بعد از ارتودنسی چی بخوریم؟
پس از نصب براکت‌ها یا هر جلسه تنظیم ارتودنسی، بهتر است غذاهایی را انتخاب کنید که نرم باشند و برای جویدن آن‌ها فشار زیادی به دندان‌ها وارد نشود. لازم نیست رژیم غذایی شما کاملاً محدود شود؛ کافی است در روزهای ابتدایی، روش آماده‌سازی غذاها را تغییر دهید و از گزینه‌هایی استفاده کنید که خوردن آن‌ها راحت‌تر است.
برای وعده‌های اصلی، برنج نرم، پاستای کاملاً پخته، سوپ صاف یا نرم و پوره سیب‌زمینی انتخاب‌های مناسبی هستند. این غذاها را می‌توان متناسب با میزان حساسیت دندان‌ها آماده کرد. اگر قصد دارید گوشت مصرف کنید، مرغ کاملاً پخته و ریش‌ریش‌شده یا ماهی نرم و بدون تیغ معمولاً راحت‌تر از تکه‌های سفت گوشت جویده می‌شوند. تخم‌مرغ نیز می‌تواند گزینه مناسبی برای تأمین پروتئین باشد.
در میان‌وعده‌ها می‌توانید از ماست، پنیر نرم، موز رسیده و پوره میوه استفاده کنید. این خوراکی‌ها به جویدن شدید نیاز ندارند و تنوع مناسبی به برنامه غذایی می‌دهند. بهتر است غذا را آرام بخورید و اگر هنگام جویدن احساس درد کردید، به گزینه نرم‌تری تغییر دهید. همچنین، پس از خوردن غذا، اطراف براکت‌ها و بین دندان‌ها را به‌خوبی تمیز کنید تا باقی‌مانده مواد غذایی تجمع پیدا نکند.
نکته مهم این است که نرم‌بودن غذا به‌تنهایی معیار کافی برای انتخاب آن نیست. خوراکی‌های نرم اما بسیار چسبناک یا شیرین نیز ممکن است نظافت دندان‌ها را دشوار کنند یا خطر پوسیدگی را افزایش دهند. بنابراین، در کنار توجه به بافت غذا، ارزش غذایی و امکان تمیزکردن دندان‌ها را هم در نظر بگیرید.
چند ساعت بعد از ارتودنسی غذا بخوریم؟
یکی از سؤال‌های رایج افرادی که به‌تازگی ارتودنسی کرده‌اند این است که چند ساعت بعد از نصب براکت‌ها می‌توانند غذا بخورند. در ارتودنسی ثابت، معمولاً لازم نیست برای غذا خوردن مدت مشخصی صبر کنید و می‌توانید پس از پایان جلسه درمان، در صورت راحت‌بودن شرایط، غذا بخورید. بااین‌حال، ممکن است دندان‌ها و بافت‌های اطراف آن‌ها در ساعات اولیه حساس شوند و جویدن غذاهای معمولی دشوار باشد. به همین دلیل، بهتر است در وعده‌های ابتدایی سراغ خوراکی‌های نرم بروید و با توجه به میزان ناراحتی خود، نوع غذا را انتخاب کنید.
اگر پس از نصب یا تنظیم سیم‌ها احساس درد یا فشار دارید، مجبور نیستید مانند قبل غذا بخورید. حساسیت دندان‌ها معمولاً در روزهای ابتدایی بیشتر است و به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند. در این مدت، انتخاب غذاهایی که به جویدن شدید نیاز ندارند، به شما کمک می‌کند وعده‌های غذایی خود را راحت‌تر مصرف کنید. البته اگر هم‌زمان دندان کشیده‌اید یا درمان دیگری انجام داده‌اید، زمان شروع غذا خوردن و محدودیت‌های غذایی ممکن است متفاوت باشد؛ در این شرایط، دستورالعمل متخصص ارتودنسی یا دندان‌پزشک خود را در اولویت قرار دهید.
چه غذاهایی با ارتودنسی ممنوع است؟
در دوران ارتودنسی، باید به بافت غذا و فشاری که هنگام جویدن به دندان‌ها وارد می‌شود توجه کنید. خوراکی‌های بسیار سخت، چسبناک و ترد ممکن است به براکت‌ها و سیم‌ها آسیب برسانند یا تمیزکردن دندان‌ها را دشوار کنند. شناخت این خوراکی‌ها کمک می‌کند انتخاب‌های غذایی مناسب‌تری داشته باشید.
غذاهای سخت و شکننده
خوراکی‌های سفت یکی از مهم‌ترین گروه‌هایی هستند که باید در دوران ارتودنسی از آن‌ها پرهیز کرد. هنگام گاز زدن یا جویدن این غذاها، فشار زیادی به براکت‌ها و سیم‌ها وارد می‌شود و احتمال آسیب‌دیدن تجهیزات افزایش پیدا می‌کند. آجیل‌های سفت، یخ، نان خشک، شیرینی‌های سخت و پوسته سفت پیتزا از نمونه‌های این گروه هستند. حتی اگر براکت‌ها در ظاهر محکم به نظر برسند، واردکردن فشار ناگهانی می‌تواند اتصال آن‌ها به دندان را مختل کند.
خوراکی‌های چسبناک و کش‌دار
آدامس، تافی، کارامل، شیرینی‌های کش‌دار و شکلات‌های بسیار چسبنده از خوراکی‌هایی هستند که بهتر است در دوران ارتودنسی مصرف نشوند. این مواد ممکن است به براکت‌ها و سیم‌ها بچسبند و هنگام جداشدن، به تجهیزات فشار وارد کنند. باقی‌ماندن مواد چسبنده در اطراف براکت‌ها نیز تمیزکردن دندان‌ها را دشوارتر می‌کند. در نتیجه، احتمال تجمع پلاک و بروز مشکلاتی مانند پوسیدگی دندان افزایش می‌یابد. بهتر است هنگام انتخاب تنقلات، به بافت آن‌ها توجه کنید و خوراکی‌هایی را که به دندان‌ها می‌چسبند کنار بگذارید.
خوراکی‌های ترد و غذاهایی که نیاز به گاز زدن دارند
برخی غذاها در ظاهر معمولی هستند، اما خوردن آن‌ها با گاز زدن مستقیم می‌تواند به ارتودنسی آسیب برساند. سیب کامل، هویج خام سفت، ذرت روی بلال و چیپس‌های ضخیم و سخت از این دسته‌اند. برای مثال، هنگام گاز زدن سیب یا جداکردن دانه‌های ذرت از بلال، فشار قابل‌توجهی به دندان‌های جلویی و براکت‌های متصل به آن‌ها وارد می‌شود. درباره این خوراکی‌ها، شکل آماده‌سازی اهمیت دارد؛ بااین‌حال، در دوره حساسیت دندان‌ها یا پس از تنظیم سیم‌ها بهتر است بیشتر احتیاط کنید.
جدول زیر مهم‌ترین خوراکی‌های ممنوع یا نیازمند محدودیت را به‌صورت دسته‌بندی‌شده نشان می‌دهد.
| گروه خوراکی |
نمونه‌ها |
دلیل پرهیز یا محدودیت |
نکته مهم |
| غذاهای بسیار سخت |
آجیل سفت، یخ و نان خشک |
احتمال شکستن براکت یا آسیب به سیم ارتودنسی |
یخ را نجوید و از گاز زدن خوراکی‌های بسیار سفت خودداری کنید. |
| شیرینی‌های سخت |
آب‌نبات سفت، شیرینی خشک و سخت |
واردشدن فشار زیاد هنگام گاز زدن |
به‌ویژه از شکستن خوراکی‌های سخت با دندان‌های جلویی پرهیز کنید. |
| خوراکی‌های چسبناک |
تافی، کارامل و آدامس |
چسبیدن به براکت‌ها و دشوارشدن تمیزکردن دندان‌ها |
بهتر است این خوراکی‌ها را در طول درمان مصرف نکنید. |
| غذاهای ترد و شکننده |
چیپس سفت، نان برشته و پوسته پیتزا |
احتمال واردشدن فشار ناگهانی به تجهیزات ارتودنسی |
از خوردن قطعات بسیار سفت و ترد خودداری کنید. |
| میوه‌ها و سبزیجات سفت |
سیب کامل و هویج خام سفت |
فشار مستقیم هنگام گاز زدن |
از گاز زدن مستقیم خودداری کنید؛ روش آماده‌سازی مناسب اهمیت دارد. |
| ذرت روی بلال |
بلال کامل |
فشار به براکت‌های دندان‌های جلویی |
از گاز زدن مستقیم بلال پرهیز کنید. |
| خوراکی‌های شیرین و چسبنده |
شیرینی‌های کاراملی و شکلات چسبنده |
دشواری پاک‌کردن باقی‌مانده غذا و افزایش خطر پوسیدگی |
پس از خوردن، دندان‌ها و اطراف براکت‌ها را به‌خوبی تمیز کنید. |
هنگام ارتودنسی چه نوشیدنی‌هایی باید محدود شوند؟
علاوه بر غذاهای جامد، نوع نوشیدنی نیز بر سلامت دندان‌ها در طول درمان ارتودنسی تأثیر می‌گذارد. نوشیدنی‌های شیرین می‌توانند با افزایش تماس قند با دندان‌ها، خطر پوسیدگی را بالا ببرند. نوشیدنی‌های اسیدی نیز ممکن است به مینای دندان آسیب برسانند؛ به‌خصوص اگر به‌طور مکرر یا در مدت طولانی مصرف شوند.
نوشیدنی‌های شیرین و گازدار
نوشابه‌های شیرین، نوشیدنی‌های انرژی‌زا و سایر نوشیدنی‌های دارای قند افزوده بهتر است محدود شوند. وجود براکت‌ها باعث می‌شود پاک‌کردن کامل دندان‌ها به مراقبت بیشتری نیاز داشته باشد؛ بنابراین مصرف مکرر نوشیدنی‌های شیرین می‌تواند خطر تجمع پلاک و پوسیدگی را افزایش دهد. صرفاً شستن دهان با آب نیز جای مسواک‌زدن و تمیزکردن دقیق اطراف براکت‌ها را نمی‌گیرد.
نوشیدنی‌های اسیدی و تأثیر آن‌ها بر سلامت دندان‌ها
آب‌لیمو، برخی آب‌میوه‌ها و نوشیدنی‌های اسیدی ممکن است در صورت تماس مکرر با دندان‌ها به مینای آن‌ها آسیب برسانند. طبیعی‌بودن یک نوشیدنی به معنای بی‌ضرربودن آن برای دندان‌ها نیست؛ برای مثال، بعضی آب‌میوه‌های طبیعی هم اسیدی‌اند و هم قند قابل‌توجهی دارند. بهتر است مصرف این نوشیدنی‌ها را محدود کنید و برای نوشیدن روزمره، آب را در اولویت قرار دهید. شیر ساده نیز در صورت نداشتن منع غذایی، می‌تواند یکی از گزینه‌های مناسب باشد.
در مجموع، مهم‌ترین اصل این است که از خوراکی‌های بسیار سخت، چسبناک و نیازمند گاز زدن مستقیم دوری کنید و مصرف نوشیدنی‌های شیرین و اسیدی را کاهش دهید. این مراقبت‌ها احتمال آسیب به تجهیزات ارتودنسی و مشکلات دندانی را کمتر می‌کنند و به ادامه منظم درمان کمک می‌کنند.
باید ها و نباید های ارتودنسی
رعایت چند نکته ساده هنگام غذا خوردن می‌تواند احتمال آسیب به براکت‌ها و سیم‌های ارتودنسی را کاهش دهد و تمیزکردن دندان‌ها را آسان‌تر کند. در طول درمان، علاوه بر انتخاب مواد غذایی مناسب، باید به روش جویدن، اندازه لقمه‌ها و مراقبت از دندان‌ها پس از هر وعده توجه داشته باشید. رعایت این نکات به حفظ سلامت دهان و ادامه منظم درمان کمک می‌کند.
روش صحیح خوردن غذا با براکت ارتودنسی
اولین نکته، خردکردن غذا به قطعات کوچک است. به‌جای اینکه میوه‌ها یا غذاهای حجیم را مستقیماً گاز بزنید، آن‌ها را به‌اندازه‌های مناسب برش دهید. این کار فشار واردشده به دندان‌های جلویی و براکت‌های متصل به آن‌ها را کاهش می‌دهد. همچنین بهتر است غذا را آرام بجوید و از واردکردن فشار ناگهانی به دندان‌ها خودداری کنید.
تا حد امکان، از دندان‌های عقب برای جویدن غذا استفاده کنید؛ البته به شرطی که این کار باعث درد یا ناراحتی نشود. اگر پس از تنظیم سیم‌ها دندان‌ها حساس هستند، لقمه‌های کوچک‌تر انتخاب کنید و برای خوردن غذا عجله نداشته باشید. همچنین هنگام غذا خوردن از جویدن اجسام غیرخوراکی مانند مداد یا ناخن پرهیز کنید؛ این عادت‌ها نیز ممکن است به تجهیزات ارتودنسی آسیب برسانند.
مراقبت از دندان‌ها بعد از غذا خوردن
براکت‌ها و سیم‌های ارتودنسی محل‌هایی ایجاد می‌کنند که ممکن است باقی‌مانده غذا در آن‌ها گیر کند. اگر این مواد به‌خوبی پاک نشوند، پلاک دندانی تجمع پیدا می‌کند و خطر پوسیدگی، التهاب لثه و ایجاد لکه‌های سفید روی مینای دندان افزایش می‌یابد. به همین دلیل، رعایت بهداشت دهان در طول درمان اهمیت ویژه‌ای دارد.
پس از هر وعده غذایی، دندان‌ها و اطراف براکت‌ها را بررسی کنید و در صورت امکان مسواک بزنید. مسواک را با دقت روی سطح دندان‌ها، اطراف براکت‌ها و امتداد خط لثه حرکت دهید. استفاده از مسواک بین‌دندانی یا نخ دندان مخصوص ارتودنسی نیز می‌تواند به پاک‌کردن نقاطی کمک کند که دسترسی به آن‌ها دشوار است. اگر امکان مسواک‌زدن بلافاصله پس از غذا وجود ندارد، دهان را با آب بشویید و در اولین فرصت بهداشت دهان را کامل کنید. برای انتخاب ابزار مناسب و روش صحیح تمیزکردن دندان‌ها، توصیه‌های متخصص ارتودنسی را دنبال کنید.
اگر براکت ارتودنسی هنگام غذا خوردن شکست چه کنیم؟
گاهی با وجود رعایت نکات مراقبتی، ممکن است براکت شل شود، سیم خم شود یا یکی از اجزای دستگاه ارتودنسی جدا شود. در چنین شرایطی، ابتدا آرامش خود را حفظ کنید و وضعیت دستگاه را بررسی کنید. اگر براکت از روی دندان جدا شده اما همچنان به سیم متصل است، آن را نکشید و تلاش نکنید با فشار آن را در جای خود بچسبانید.
در صورت ایجاد زخم یا تحریک داخل دهان به‌دلیل تماس سیم با بافت نرم، می‌توانید تا زمان دریافت راهنمایی از متخصص، از موم مخصوص ارتودنسی برای پوشاندن قسمت آزاردهنده استفاده کنید. سپس با مطب متخصص تماس بگیرید و مشکل را توضیح دهید تا درباره زمان مراجعه راهنمایی شوید. اگر قطعه‌ای جدا شده است، آن را در صورت امکان نگه دارید و هنگام مراجعه همراه داشته باشید.
اگر سیم یا قطعه‌ای باعث مشکل در بلع یا تنفس شده است، یا درد و آسیب جدی ایجاد کرده، باید فوراً کمک پزشکی دریافت کنید. همچنین، خودتان سیم را نبرید یا اجزای دستگاه را با ابزارهای نامناسب دست‌کاری نکنید؛ این اقدامات ممکن است وضعیت را بدتر کنند.
سؤالات متداول درباره غذا خوردن با ارتودنسی
آیا هنگام ارتودنسی می‌توان پیتزا خورد؟
بله، به شرطی که پیتزا بافت نرم داشته باشد و پوسته آن سفت و شکننده نباشد. بهتر است آن را به قطعات کوچک تقسیم کنید و از گاز زدن مستقیم خودداری کنید.
آیا خوردن برنج با ارتودنسی مشکلی دارد؟
معمولاً خیر. برنج نرم و کاملاً پخته را می‌توان با رعایت بهداشت دهان مصرف کرد. پس از غذا خوردن، اطراف براکت‌ها را بررسی کنید تا دانه‌های برنج باقی نمانده باشند.
آیا شکلات برای دندان‌های ارتودنسی‌شده مضر است؟
شکلات‌های بسیار چسبناک یا دارای مغزهای سفت مناسب نیستند. در صورت مصرف شکلات نرم، مقدار و دفعات مصرف را محدود کنید و پس از آن دندان‌ها را به‌خوبی تمیز کنید.
چند روز بعد از نصب ارتودنسی می‌توان غذاهای معمولی خورد؟
زمان مشخصی برای همه افراد وجود ندارد. حساسیت دندان‌ها معمولاً طی چند روز کاهش می‌یابد؛ بااین‌حال، بازگشت به غذاهای معمولی باید تدریجی باشد و خوراکی‌های سخت و چسبناک همچنان محدود شوند.
غذا خوردن با ارتودنسی به رعایت چند اصل ساده نیاز دارد: لقمه‌های کوچک، جویدن آرام، مراقبت دقیق از بهداشت دهان و توجه به وضعیت براکت‌ها و سیم‌ها. اگر دستگاه آسیب دید یا درد غیرمعمولی داشتید، به‌جای دست‌کاری آن، از متخصص ارتودنسی راهنمایی بگیرید.